Laboratorium 4: Funkcje. Metoda połowienia

1 Metoda połowienia

1.1 Wprowadzenie

1.1.1 Liczby zmiennoprzecinkowe

Dotychczas wykonywane zadania operowały na liczbach całkowitych. Dziś pierwsze zajęcia gdzie skorzystamy z bardziej zaawansowanych typów liczbowych — zmiennoprzecinkowych.

Typy takie są dwa (no, właściwie trzy):

  1. float — podstawowy, trzydziestodwubitowy o niezbyt wielkim zakresie i niezbyt wielkiej precyzji.
  2. double — sześćdziesięcioczterobitowy.
  3. long double o długości 128 bitów (raczej rzadko stosowany).

Pewne pojęcie o błędach wprowadzanych podczas długotrwałych (i wrednych) obliczeń pokazuje poniższy program1:

#include <stdio.h>
int
main ()
{
    float s;
    double d;
    long double e;
    int i;
    s = d = e = 0.5;
    for ( i = 1;  i <= 100; i++ )
    {
        s = 3.8F  s  ( 1.F  s );
        d = 3.8  d  ( 1.  d );
        e = 3.8L  e  ( 1.L  e );
        if (  i~~ % 10 == 0 )
            printf (“%5i␣%11.5f␣%11.5lf␣%11.5Lf”
                    “%11.2lf␣%11.2Lf␣n”,
                    i, s, d, e,
                    ( (double) s  d ) / d  100,
                    ( (long double) s  e ) / e  100);
    }
    return 0;
}

(Uwaga: W powyższym listingu zwracam uwagę na jedyną instrukcję drukowania. Jest ona długa i żeby lepiej mieściła się na stronie podzieliłem ją na krótsze fragmenty. Na końcu każdej linii występuję znak , który informuje, że poniżej zawartość jest kontynuowana.)

Program wylicza kolejne wartości ciągu:

xn+1 = axn(1− xn) (1)

w pojedynczej, podwójnej i rozszerzonej precyzji, drukuje co dziesiąty wynik dodatkowo podając procentowy błąd wartości wyliczonej w pojedynczej precyzji w porównaniu do wyniki w uzyskanego z precyzji wyższej.

Zwracam uwagę na konsekwentne stosowanie przyrostków określających typ stałej (3.8 vs 3.8F vs 3.8L) oraz operatora rzutowania (konwersji:
( (double) s  d ) / d  100).

1.1.2 Funkcje (standardowe)

Drugą „nowością” są funkcje. Bez funkcji nie ma języka C. Natomiast samo pojęcie funkcji w językach programowania zostało zapożyczone z matematyki. Bardzo wiele praktycznych obliczeń wymaga korzystania, na przykład, z wartości funkcji trygonometrycznych sin(x) czy log(x).

Nie zastanawiając się jaki jest sposób (algorytm) wyliczania wartości cos(x) śmiało wpisujemy takie wyrażenie zakładając, że prowadzący obliczenia znajdzie jakąś metodę żeby tę wartość wyliczyć.

Podobne jest w przypadku języków programowania. Do dyspozycji mamy różne funkcje, w tym trygonometryczne. Nie musimy się martwić o to w jaki sposób są wyliczane. Ktoś za nas je już zaprogramował i umieścił w „bibliotece” (matematycznej) funkcji.

Aby móc z funkcji trygonometrycznych (i innych matematycznych) skorzystać trzeba wykonać pewne „magiczne” czynności:

  1. Po pierwsze trzeba umieścić wiersz o postaci
    #include <math.h>

    gdzieś obok (przed albo po) #include <stdio.h>. Ponieważ, podobnie jak każda zmienna przed pierwszym „użyciem” musi być zadeklarowana — zadeklarowane muszą być również funkcje. Linia ta wczytuje plik zawierający deklaracje podstawowych funkcji matematycznych.
    Ale to nie wszystko.

  2. Wszystkie funkcje dodatkowe przechowywane są w bibliotekach. Musimy komputerowi powiedzieć, aby podczas budowania naszego programu zajrzał do właściwych bibliotek. Z menu wybieramy Projekt Właściwości. W otwartym oknie klikamy w zakładkę „Buduj” i w okienku opisanym Build/Buduj do istniejącej tam zawartości (gcc -Wall -o “%e” “%f”) na końcu dodajemy ␣-lm  i mamy: gcc␣-Wall␣-o␣”%e”␣”%f”␣-lm Na koniec klikamy OK.
1.1.3 Funkcje (użytkownika)

Korzystanie z funkcji nie jest wcale skomplikowane. Zwracam uwagę, że najprostszy program w C:

#include <stdio.h>

int main(int argc, char ∗∗argv)
{
        printf(“Ala␣ma␣kota”);
        return 0;
}

składa się z jednej funkcji o nazwie main. Przy czym, użytkownik nigdy jej nie używa (wywołuje). Używa jej system operacyjny: aby uruchomić program wywołuje funkcję main.

Stworzenie nowej funkcji nie jest specjalnie skomplikowane. Trzeba:

  1. Wybrać dla niej nazwę.
  2. Zdecydować ile parametrów wejściowych będzie miała funkcja (funkcja ilu zmiennych). Tu podejmujemy również decyzję o ich typie.
  3. Zdecydować jakiego typu wartości zwracać będzie funkcja.
  4. Opracować algorytm działania funkcji (jej program).

Nasza funkcja będzie się nazywała „mój sinus” (my_sin). Będzie miała jedną zmienną x typu double. Zwracać będzie wartości typu double. A jej algorytm będzie dosyć prosty:

my_sin (x) = sin(x∕180∗π ) (2)

czyli argument jest konwertowany ze stopni na radiany i dla tej wartości wyliczana jest wartość standardowej funkcji sinus.

double my_sin(double x)
{
    return sin(x / 180.  3.14);
}

Z funkcji można skorzystać w następujący sposób:

    x = 90.
    printf(“sin(%f)=%fn”, x, my_sin(x));

Polecenie return odgrywa bardzo ważną rolę: mówi, która z wyliczonych w funkcji wartości2 ma być użyta gdy wyrażenie my_sin(x) pojawi się gdzieś po prawej strony znaku równości. Właśnie ta, która pojawi się jako argument plecenia return.

Kompletny program3 wygląda tak:

#include <math.h>
#include <stdio.h>
double my_sin(double x)
{
    return sin(x / 180.  3.14);
}

int main(int argc, char ∗∗argv)
{
    double x;
    x = 90.;
    printf( “sin(%f)=%fn”, x, my_sin(x) );
    return 0;
}

Ponieważ każdy obiekt (zmienna, funkcja,…) musi być zadeklarowana przed pierwszym użyciem — funkcja my_sin() zadeklarowana jest przed funkcją main()!

Jeżeli funkcja wywołuje podczas obliczeń samą siebie — nazywa się rekurencyjną.

1.2 Metoda połowienia: postawienie problemu

  1. Zadanie jest proste. Mamy funkcję f(x) ciągłą i taką, że na końcach pewnego przedziału [A,B] f(A)f(B) < 0. Zatem, funkcja ta zmienia znak w przedziale [A,B] (co najmniej raz) ma zatem (co najmniej jedno) miejsce zerowe w tym przedziale.
  2. Przedział [A,B] dzielimy na pół (wyznaczając odpowiednio punkt C).
  3. Odrzucamy ten z przedziałów [A,C], [C,B] w którym funkcja nie zmienia znaku (to znaczy ma ten sam znak na końcach przedziału).
  4. Postępowanie prowadzimy tak długo, aż długość przedziału [A,B] będzie mniejsza od zadanej liczby ε.

Uwaga: Obliczenia najprościej wykonać dla funkcji sin()4 wybierając 0 < A < 33,5 < B < 6 albo albo my_sin() (wybierając wartości z zakresu, na przykład 0 < A  < 30100 < B < 240).

Powyższe zadanie można również zaprogramować korzystając z rekurencji!

Zadanie do zrobienia

  • Zaprogramować metodę połowienia.
  • Zaprogramować metodę połowienia wykorzystując funkcje (minimum dwie: pierwsza to funkcja, której miejsca zerowego szukamy, druga — metoda połowienia).
  • Zaprogramować zadanie metodą rekurencyjną.

2 Wersja PDF tego dokumentu…

pod adresem.

Wersja: 12 z drobnymi modyfikacjami! data ostatniej modyfikacji 2016-03-06 16:21:20 +0100

1W programie są celowo umieszczone błędy!

2No dobra! Nasza funkcja wylicza tylko jedną. Ale i tak!

3Można z niego skorzystać, ale zawiera błędy!

4Ale pomysły ambitniejsze będą mile widziane!