Jak „działa” życie? By odpowiedzieć sobie na to pytanie naukowcy muszą połączyć swoje siły i wyniki badań – liczby z obserwacjami, statystyki z modelami. Niektórzy jednak uważają, że takie działania są zbyt ryzykowne, łatwo się w nich pomylić i dość do zupełnie błędnych wniosków.

{mosimage}Kooperacja wydaje się być w opozycji do generalnej zasady przetrwania – dbania tylko o swój interes. Co zadecydowało, że zwierzęta i ludzie nauczyli się żyć we wspólnotach, a niektóre organizmy nie mogą po prostu bez siebie istnieć? Dokonując matematycznych obliczeń, obserwując przyrodę i rynki giełdowe, naukowcy próbują wywnioskować, jak wygląda wzór na obliczanie korzyści i start, jaki stosujemy w życiu.

{mosimage}Pomiędzy naszymi uszami znajdują się steki kilometrów nerwowych połączeń. Gdzie w tej plątaninie chowamy wspomnienia? Wiadomo, że części mózgu takie jak np. hipokamp są nieodzownie związane z pamięcią. Przyswajaniu wiedzy towarzyszy wytwarzanie substancji chemicznych i zmiany połączeń między komórkami – tyle wiemy dzięki podpatrywaniu mózgu przy pracy. Jednak ile razy dana rzecz musi być powtórzona przez neuron i jak z tego śmietnika potrafimy wydobyć interesujące nas rzeczy? Czy szukamy po kolei – jak komputer – a może spoglądamy od razu na wszystkie zgromadzone dane? Odpowiedź na te pytania – zdobyta dzięki badaniu ludzi i tworzeniu sztucznych sieci neuronowych – pomoże nie tylko osobom mającym problemy z pamięcią czy uczeniem się, ale też pozwoli na budowanie genialnych komputerów – prawdziwej sztucznej inteligencji.

{mosimage}Od szympansa różni nas zaledwie kilka liter genetycznego przepisu. Mimo odczytania genomu człowieka i sklasyfikowania genów, nie można wciąż wskazać tych, które są "genami człowieczeństwa". Z pewnością kilka można by za takie uznać – np. gen FOXP2 w uproszczeniu umożliwia nam mówienie – czynność unikalnie ludzką. Za to, jak wygląda Homo sapiens, odpowiada malaria, zwierzęta, jakie jedli nasi przodkowie, miejsca, gdzie się osiedlali. Ale czy tylko?

{mosimage}Praca Darwina dokonała prawdziwej rewolucji. Choć zasady powstawania nowych gatunków wyłożone w teorii wydają się być proste, to naukowcy dopiero zaczynają rozumieć, jak dochodzi do różnicowania się organizmów. Co ważne, bioróżnorodność naszej planety drastycznie się zmniejsza, co roku na listę zagrożonych gatunków wpisywane są kolejne rośliny i zwierzęta. Przy okazji badań poznajemy pomysły, na jakie wpadała natura, i co jej nie do końca wyszło.

{mosimage}Życie na ziemi opiera się na białkach i kwasach nukleinowych – skąd się one jednak wzięły? W latach 50. dwóch amerykańskich naukowców pokazało, że przepuszczając prąd elektryczny przez mieszaninę metanu, amoniaku i kilku innych gazów można wytworzyć proste związki organiczne. Inne ważne dla życia pierwiastki dosłownie spadły z nieba, wraz z kometami i meteorytami. Jednak od związku do organizmu daleko. Część naukowców uważa, że kolebką życia były ciepłe źródła mineralne, inni – że w takich warunkach RNA (na nim opierał się genom prymitywnych organizmów) nie mogłoby przetrwać. W rozwiązaniu zagadek pomogą badania składu komet prowadzone przez agencje kosmiczne, a także doświadczenia nad sztucznie stworzonymi komórkami opartymi na RNA.

{mosimage}Liczby wydają się temu przeczyć – tylko w tej części kosmosu, jaką udaje nam się obserwować, istnieją setki miliardów galaktyk, a w nich – miliardy planet. Mało prawdopodobne, by nie znalazło się tam żadne mokre i ciepłe bagienko, w którym mogłoby powstać życie. Według astronomów, uwzględniając postęp w konstrukcji narzędzi obserwacyjnych, przekonamy się o tym w ciągu najbliższych 25 lat. Podobnego zdania są naukowcy zrzeszeni w programie SETI – ci jednak wierzą, że napotkamy na istoty co najmniej tak inteligentne jak my sami.

{mosimage}Wnętrze naszej planety jest równie skomplikowane, co tajemnicze. Dzięki nowym technikom pomiarów aktywności sejsmicznej, temperatury czy nawet zdjęciom satelitarnym, poznajemy mechanizmy rządzące naszą planetą. Badania wydają się tym ważniejsze, że w ostatnich latach trzęsienia ziemi, tsunami i nagłe erupcje wulkanów pochłonęły tysiące ofiar.